کلاهبرداری و سوءاستفاده از سفیدامضا:راهنمای حقوقی و دفاع قانونی چک صیادی

کلاهبرداری وسوءاستفاده از سفیدامضا:راهنمای حقوقی و دفاع قانونی چک صیادی

از جمله جرایم علیه اموال که از دیرباز تا کنون مورد جرم انگاری واقع شده است جرم کلاهبرداری بوده که در آن مرتکب با انجام عملیات متقلبانه به فریب اشخاص پرداخته و سپس طی استفاده از مانور متقلبانه اقدام به تحصیل و بردن مال مینماید

چک صیادی:

چک صیادی یکی از ابزارهای امن مالی است که در روابط تجاری و شخصی به‌طور گسترده استفاده می‌شود.با این حال، سوءاستفاده از سفیدامضا می‌تواند مالک واقعی چک را با خسارت مالی و حتی جرم کلاهبرداری مواجه کند. برخی افراد با درج مبلغ غیر واقعی یا گیرنده ، بدون اجازه صاحب حساب اقدام به وصول غیرمجاز یا صدور اجراییه علیه صاحب واقعی می‌کنند.

موضوع مال موردکلاهبرداری:

مال مورد کلاهبرداری باید متعلق به دیگران باشدو منقول و یا غیرمنقول بودن آن تفاوتی ندارد.اعم از اینکه ملک باشد یا اتومبیل ویا وجه

ارکان جرم کلاهبرداری:

کلاهبرداری نیز مانند سایر جرایم دارای سه رکن مادی و معنوی و قانونی میباشد و در صورت فقدان هر یک از این سه رکن، وقوع این جرم منتفی میباشد.

عنصر مادی:

عنصر مادی خود میتواند از حیث اجزای تشکیل دهنده چون ساده و مرکب و از حیث مدت زمان وقوع به آنی و مستمر و استمراریافته و از حیث وقوع و یا عدم وقوع نتیجه به مطلق و مقید تقسیم میشود.

جرم کلاهبرداری از جرایم مرکب و آنی و مقید میباشد:

علاوه بر وقوع رکن مادی انجام عملیات متقلبانه و به اصطلاح مانور متقلبانه و فریبکارانه، میبایست تحصیل و بردن مال نیز واقع شود و آنی بودن آن هم بدان دلیل که در آن واحد و یا مدت زمان کوتاهی جرم محقق شده تلقی میشود.

نکته ای دیگر اینکه اگر مال از ید مالک و یا متصرف خارج شود و توسط مرتکب برده وتحصیل گردد و این نتیجه واقع شود جرم محقق شده و و قوع آن مقید به این نتیجه خواهدبود و از آن روست که کلاهبرداری را جرمی مقید می دانند.باید توجه داشت در وقوع این جرم عملیات متقلبانه و فریب میبایست قبل از بردن مال تحقق یابد.

در تفاوت سرقت و کلاهبرداری :

این نکته حائز اهمیت است که فرد سارق مال را مستقیما می رباید، اما فرد کلاهبردار با فریب بزه دیده موجب میشود وی با رضایت ( البته در حالت فریب خورده ) مال را به فرد کلاهبردار تسلیم نماید.

در تحقق عنصر بردن مال دیگری دو امر لازم مستتر میباشد:

1- ضرر مالی بزه دیده 2-نفع مالی بزهکار

تحقق فریب دیگران طبق ماده 1 قانون تشدید مجازات اختلاس و ارتشا و کلاهبرداری میتواند در قالبهایی چون :

به وجود آوردن شرکت، کارخانه، تجارتخانه و موسسات موهوم

داشتن مال و اختیارات موهوم

ترساندن از حوادث و پیش آمدهای غیرواقع

امیدوارنمودن به امر غیر واقع

اختیارکردن اسم یا عنوان مجعول

عنصر روانی:

وقوع سوءنیت عام و خاص لازمه تحقق رکن روانی این جرم بوده و سوءنیت عام بدان معناست که فرد مرتکب در به کاربردن عملیات متقلبانه قاصد و عامد بوده و سوءنیت خاص نیز لازمه تحقق نتیجه کلاهبرداری است، زیرا قصد تحصیل مال دیگری میباشد.

عنصر قانونی:

عنصر قانونی مطابق اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها لازمه تعقیب و محکومیت و مجازات افراد بوده و در این جرم قانونگذار در مواد 1 و 4 قانون تشدید مجازات اختلاس ارتشا و کلاهبرداری و ماده 13 قانون جرایم رایانهای به تصریح آن میپردازد و آن را به

سه دسته ساده و مشدد و رایانه ای تقسیم مینماید.

انواع کلاهبرداری:

کلاهبرداری ساده:

کلاهبرداری ساده :

در این نوع کلاهبرداری اگر ارزش مال برده شده بیش از یک میلیارد ریال باشد، دارای مجازات 1 تا 7 سال حبس و جزای نقدی معادل مال برده شده و رد مال میباشد. اگر ارزش مال برده شده یک میلیارد ریال و کمتر باشد6 ماه تا سه سال و نیم حبس و جزای نقدی معادل مال و رد مال میباشد.

کلاهبرداری مشدد :

در این نوع از کلاهبرداری وجود خصیصه هایی موجب تشدید مجازات فرد مرتکب میگردداز جمله :

1- استفاده از عنوان و یا سمت غیر واقعی ماموریت از طرف سازمان ها و موسسات دولتی یا وابسته به دولت یا شهرداریها یا نهاد های انقلابی و به طور کلی قوای سه گانه ونیروهای مسلح و همچنین موسسات مامور به خدمات عمومی.

2- استفاده از تبلیغ عامه از طریق وسایل ارتباط جمعی از قبیل رادیو و تلویزیون … .

3- مرتکب از کارکنان دولت باشد.

ارزش مال درکلاهبرداری مشدد :

اگر ارزش مال برده شده بیش از یک میلیارد ریال باشد 2 تا 10 سال حبس و جزای نقدی معادل مال برده شده و انفصال ابد از خدمات دولتی است.اگر ارزش مال برده شده یک میلیاردریال و یاکمتر باشد 1 تا 5 سال حبس و جزای نقدی معادل مال برده شده و انفصال از خدمات دولتی است.

اگرکلاهبرداری از طریق تشکیل شبکه یا باند باشد :

مجازات مرتکب جزای نقدی معادل مجموع آن اموال و انفصال دائم از خدمات دولتی و حبس از پانزده سال تا ابد خواهد بود و درصورتی که مصداق مفسد فی الارض باشد مجازات آن مجازات مفسد فی الارض خواهدبود.( از باب جرائم اقتصادی کلان ) به ماده 2 قانون تشدید مراجعه شود

کلاهبرداری رایانه ای:

در اشکال سنتی و پیش گفته کلاهبرداری انسان مورد فریب و اعمال مانور متقلبانه قرار میگیرد، اما در کلاهبرداری رایانه ای به جای فرد، رایانه و داده موضوع جرم قرار خواهدگرفت .

طبق ماده 13 قانون جرایم رایانه ای مجازات کلاهبرداری رایانه ای 1 تا 5 سال حبس یا جزای نقدی از 50 میلیون ریال تا 250 میلیون ریال یا هر دو مجازات و برگرداندن مال برده شده می باشد.

طبق اصلاحات قانون مجازات اسلامی به موجب قانون کاهش مجازات تعزیری مصوب سال 1399 و به دنبال آن اصلاح ماده 104 قانون فوق الذکر، چنانچه ارزش مال برده شده در این جرم یک میلیارد ریال و یا کمتر باشد، این جرم نیز قابل گذشت بوده و به موجب

تبصره الحاقی به ماده مذکور حداقل و حداکثر حبس جرایم قابل گذشت به نصف تقلیل مییابد.

طبق رای وحدت رویه به شماره 729-1/12/1391: (…. در جرم کلاهبرداری مرتبط با رایانه ، هرگاه تمهید مقدمات و نتیجه حاصل از آن در حوزههای قضایی مختلف صورت گیرد، دادگاهی که بانک افتتاح کننده حساب زیاندیده از بزه که پول به طور متقلبانه از آن در حوزه های قضایی مختلف صورت گرفته باشد، دادگاهی که بانک افتتاح کننده حساب زیان دیده از بزه که پول به طور متقلبانه از آن برداشت شده در حوزه آن قرار دارد ، صالح به رسیدگی است.)

شروع به کلاهبرداری:

شروع به کلاهبرداری وفق ماده 122 قانون مجازات اسلامی جرم بوده و برای مرتکب به مراتب ذیل مجازات تعیین میگردد.

کلاهبرداری ساده :

اگر مبلغ بیش از یک میلیارد ریال باشد مجازات شروع به جرم آن نیز حبس درجه 5 می باشد، زیرا مجازات جرم تام تعزیر درجه 4 است و شروع به جرم آن یک درجه پایین تر میشود.

اگر مبلغ یک میلیارد ریال و یا کمتر باشد، حبس و یا شلاق و یا جزای نقدی درجه 6 مجازات شروع به جرم است، زیرا مجازات فاعل در جرم تام با این مبلغ تعزیر درجه 5خواهد بود.

کلاهبرداری مشدد:

وفق ذیل ماده 1 قانون تشدید در این نوع از کلاهبرداری برای مبلغ بیش از یک میلیارد ریال حبس درجه 5 مجازات شروع به جرم میباشد.

وفق فرض ماده 4 قانون تشدیدکه مجازات فاعل جرم تام تعزیر درجه 1 میباشد مجازات شروع به آن حبس درجه 4 خواهد بود.

کلاهبرداری رایانه ای:

مجازات مرتکب جرم تام تعزیر درجه 5 است که در این فرض شروع به جرم حبس و یا شلاق و یا جزای نقدی درجه 6 خواهد بود.

مجازات تکمیلی درکلاهبرداری :

در این جرم به جهت تعزیری بودن آن وفق ماده 23 قانون مجازات اسلامی دادگاه میتواند علاوه بر مجازات اصلی مرتکب را به مجازات تکمیلی نیز محکوم نماید.

مجازات تبعی در کلاهبرداری :

وفق ماده 25 و 26 قانون مجازات اسلامی در خصوص این جرم تعزیری عمدی نیز مجازات تبعی می بایست اعمال گردد که طریق اعمال آن به ترتیب ذیل خواهد بود :

اگر ارزش مال ربوده شده بیش از یک میلیارد ریال باشد، محکوم میبایست پس از اجرای مجازات اصلی اش که همان حبس درجه 4 است سه سال نیز از حقوق اجتماعی اش محروم گردد.

اگر ارزش مال ربوده شده یک میلیاردریال و یا کمتر باشد وی پس از تحمل حبس درجه 5 لازم است، دو سال از حقوق اجتماعیاش محروم گردد.